HƯỚNG DẪN CÁCH TÍNH BHXH MỘT LẦN CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÓ THỜI GIAN THAM GIA TRÊN 01 NĂM

Trong thực tế làm nhân sự, bảo hiểm xã hội là một trong những mảng nghiệp vụ khiến HR thường xuyên nhận câu hỏi từ người lao động, đặc biệt liên quan đến chế độ hưởng BHXH một lần. Không ít trường hợp NLĐ nghỉ việc và mong muốn rút BHXH nhưng lại không hiểu rõ mình được nhận bao nhiêu tiền, tính như thế nào và căn cứ ở đâu. Nếu HR không nắm chắc cách tính, việc tư vấn dễ sai lệch, gây bức xúc hoặc mất niềm tin từ phía người lao động. Bài viết này sẽ trình bày đầy đủ và chi tiết cách tính BHXH một lần cho người lao động có thời gian tham gia trên 01 năm, giúp HR dễ áp dụng trong thực tế nghiệp vụ.

Tổng quan về chế độ BHXH một lần

BHXH một lần là chế độ cho phép người lao động nhận toàn bộ số tiền đã đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội thay vì tiếp tục bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu khi đủ tuổi. Đây là lựa chọn phổ biến đối với người lao động nghỉ việc, không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc BHXH tự nguyện và chưa đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí.

Trong bối cảnh thị trường lao động biến động, nhiều người lao động có xu hướng dịch chuyển công việc, làm việc tự do hoặc ra nước ngoài, nhu cầu rút BHXH một lần ngày càng gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu đối với HR phải hiểu đúng bản chất chính sách, nắm chắc cách tính và tư vấn rõ ràng cho người lao động ngay từ đầu để tránh phát sinh tranh chấp hoặc hiểu nhầm về quyền lợi.

Điều kiện hưởng BHXH một lần đối với người lao động

Đối với người lao động có thời gian tham gia BHXH trên 01 năm, điều kiện để được giải quyết hưởng BHXH một lần không chỉ dừng lại ở việc đã nghỉ việc. Người lao động cần đáp ứng yêu cầu không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện sau thời gian nghỉ việc và chưa đủ 20 năm đóng BHXH để hưởng lương hưu. Sau tối thiểu 01 năm nghỉ việc, người lao động có thể nộp hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần theo quy định.

Trong thực tế nghiệp vụ, HR cần đặc biệt lưu ý kiểm tra thời điểm nghỉ việc, tình trạng tham gia BHXH hiện tại và toàn bộ quá trình đóng của người lao động để tránh trường hợp hồ sơ bị từ chối hoặc phải bổ sung nhiều lần.

Nguyên tắc xác định thời gian tham gia BHXH khi tính hưởng

Một trong những yếu tố quan trọng nhất khi tính BHXH một lần là xác định chính xác thời gian tham gia BHXH của người lao động. Thời gian này không chỉ tính theo năm tròn mà còn phải làm tròn theo số tháng lẻ theo quy định.

Cụ thể, nếu tổng thời gian tham gia BHXH có phần tháng lẻ từ 01 đến 06 tháng thì được tính là nửa năm. Trường hợp số tháng lẻ từ 07 đến 11 tháng thì được làm tròn thành một năm. Việc làm tròn thời gian này ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền BHXH một lần mà người lao động được hưởng, do đó HR cần đặc biệt cẩn trọng khi rà soát sổ BHXH và dữ liệu tham gia.

Trong nhiều trường hợp, người lao động có thời gian đóng BHXH gián đoạn tại nhiều doanh nghiệp khác nhau. HR cần tổng hợp đầy đủ toàn bộ thời gian đóng để làm căn cứ tính toán chính xác.

Phân tách thời gian đóng BHXH trước và sau năm 2014

Một điểm mấu chốt trong cách tính BHXH một lần mà HR tuyệt đối không được bỏ qua là việc phân tách thời gian đóng BHXH trước năm 2014 và từ năm 2014 trở đi. Sự khác biệt này xuất phát từ việc pháp luật quy định hệ số tính hưởng BHXH một lần không giống nhau giữa hai giai đoạn.

Đối với thời gian tham gia BHXH trước năm 2014, mức hưởng được tính theo hệ số thấp hơn so với thời gian tham gia từ năm 2014 trở đi. Vì vậy, nếu HR gộp chung toàn bộ thời gian đóng mà không tách rõ hai giai đoạn, kết quả tính toán sẽ không đúng quy định và gây thiệt thòi cho người lao động.

Công thức tính BHXH một lần theo quy định hiện hành

Mức hưởng BHXH một lần được xác định dựa trên mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH và tổng số năm tham gia BHXH, đã được làm tròn theo quy định. Công thức tính bao gồm hai phần, tương ứng với hai giai đoạn trước và sau năm 2014.

Theo đó, mức hưởng BHXH một lần bằng tổng của phần hưởng đối với thời gian đóng trước năm 2014, được tính bằng 1,5 lần mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH nhân với số năm đóng trước 2014, cộng với phần hưởng đối với thời gian đóng từ năm 2014 trở đi, được tính bằng 2 lần mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH nhân với số năm đóng từ 2014.

Việc hiểu rõ công thức này giúp HR có thể giải thích logic cho người lao động thay vì chỉ đưa ra con số cuối cùng.

Cách xác định mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH

Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH là căn cứ quan trọng để tính BHXH một lần. Đây không phải là mức lương hiện tại hay mức lương ghi trong hợp đồng lao động tại thời điểm nghỉ việc, mà là mức bình quân của toàn bộ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH trong suốt quá trình tham gia.

Để xác định mức này, HR cần lấy tổng tiền lương đã đóng BHXH trong toàn bộ thời gian tham gia và chia cho tổng số tháng đóng BHXH. Trong trường hợp người lao động có nhiều giai đoạn làm việc với mức lương khác nhau, tất cả các giai đoạn đều phải được tính vào mức bình quân.

Việc nhầm lẫn giữa mức lương hợp đồng và mức lương đóng BHXH là lỗi khá phổ biến, đặc biệt với những người lao động không theo dõi sát sao sổ BHXH của mình.

Ví dụ minh họa cách tính BHXH một lần

Giả sử một người lao động bắt đầu tham gia BHXH từ tháng 01 năm 2010 và kết thúc vào tháng 12 năm 2021, với tổng thời gian tham gia là 11 năm. Trong đó có 3 năm tham gia BHXH trước năm 2014 và 8 năm tham gia từ năm 2014 trở đi. Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH được xác định là 8.000.000 đồng.

Đối với 3 năm tham gia trước năm 2014, mức hưởng BHXH một lần được tính bằng 1,5 nhân với 8.000.000 đồng và nhân với 3 năm, tương ứng với số tiền 36.000.000 đồng. Đối với 8 năm tham gia từ năm 2014 trở đi, mức hưởng được tính bằng 2 nhân với 8.000.000 đồng và nhân với 8 năm, tương ứng với 128.000.000 đồng. Tổng số tiền BHXH một lần người lao động được nhận là 164.000.000 đồng.

Ví dụ này giúp HR dễ dàng minh họa và giải thích cho người lao động trong quá trình tư vấn.

Những lưu ý quan trọng cho HR khi tư vấn BHXH một lần

Trong quá trình tư vấn BHXH một lần, HR không chỉ cần tính đúng mà còn cần giúp người lao động hiểu rõ bản chất của việc rút BHXH. Việc nhận BHXH một lần đồng nghĩa với việc người lao động không còn thời gian đóng để hưởng lương hưu sau này, do đó HR cần đảm bảo NLĐ đưa ra quyết định trên cơ sở đã hiểu đầy đủ quyền lợi và hệ quả.

Bên cạnh đó, HR cần hướng dẫn người lao động kiểm tra kỹ thông tin trên sổ BHXH, đặc biệt là thời gian đóng, mức lương và thông tin cá nhân, để tránh phát sinh sai sót khi nộp hồ sơ.

Kết luận

Cách tính BHXH một lần cho người lao động có thời gian tham gia trên 01 năm không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi HR phải nắm chắc quy định, hiểu rõ công thức và xử lý dữ liệu chính xác. Khi HR làm tốt vai trò tư vấn và hướng dẫn, không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi của mình mà còn nâng cao uy tín và giá trị của bộ phận nhân sự trong doanh nghiệp.