NHIỀU ĐIỂM THAY ĐỔI QUAN TRỌNG VỀ ĐIỀU KIỆN HƯỞNG CÁC CHẾ ĐỘ BHXH TỪ NĂM 2026: HR & NGƯỜI LAO ĐỘNG CẦN NẮM NGAY

Từ năm 2026, hàng loạt quy định liên quan đến bảo hiểm xã hội (BHXH) sẽ chính thức được điều chỉnh, tác động trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và quy trình nghiệp vụ của bộ phận nhân sự. Các chế độ quen thuộc như bảo hiểm thất nghiệp, BHXH một lần, thai sản và ốm đau đều có những thay đổi quan trọng về điều kiện hưởng, hồ sơ và cách tính thời gian tham gia. Việc không cập nhật kịp thời có thể khiến người lao động mất quyền lợi, đồng thời khiến HR xử lý sai nghiệp vụ, phát sinh rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Bài viết dưới đây tổng hợp và phân tích chi tiết những điểm thay đổi đáng chú ý về chế độ BHXH từ năm 2026, giúp HR và người lao động chủ động thích ứng.

Tổng quan các thay đổi về chính sách BHXH từ năm 2026

Trong những năm gần đây, chính sách BHXH liên tục được điều chỉnh theo hướng tăng tính bền vững của quỹ và đảm bảo an sinh xã hội lâu dài. Từ năm 2026, các quy định mới tiếp tục thể hiện rõ định hướng này thông qua việc siết chặt điều kiện hưởng một số chế độ, đồng thời làm rõ trách nhiệm của người lao động và doanh nghiệp trong quá trình tham gia BHXH.

Đối với HR, đây không chỉ là vấn đề cập nhật văn bản pháp luật, mà còn liên quan trực tiếp đến quy trình quản lý nhân sự như nghỉ việc, chốt sổ, xử lý hồ sơ thai sản, ốm đau hay tư vấn quyền lợi cho người lao động. Nếu không nắm chắc, HR rất dễ rơi vào tình trạng giải thích sai, làm hồ sơ thiếu hoặc bị cơ quan BHXH trả lại.

Những thay đổi quan trọng về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)

Điều kiện hưởng BHTN được siết chặt hơn

Từ năm 2026, điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp có sự thay đổi đáng kể. Người lao động chỉ được bảo lưu tối đa 12 tháng đóng BHTN trong khoảng 24 tháng gần nhất. Cơ chế tích lũy thời gian đóng kéo dài như trước đây sẽ không còn được áp dụng.

Quy định này nhằm hạn chế tình trạng người lao động đóng BHTN trong thời gian ngắn, nghỉ việc nhiều năm sau mới quay lại làm hồ sơ hưởng trợ cấp. Điều này buộc người lao động phải có kế hoạch rõ ràng hơn trong việc nghỉ việc và làm thủ tục hưởng BHTN.

Trường hợp nghỉ việc rồi quay lại làm trong thời gian ngắn

Một điểm tích cực trong quy định mới là nếu người lao động nghỉ việc rồi quay lại làm việc trong vòng 1–2 tháng, thời gian đóng BHTN trước đó vẫn được cộng dồn, không bị “xóa trắng”. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi cho những trường hợp nghỉ việc ngắn hạn do thay đổi công việc hoặc lý do cá nhân.

Tuy nhiên, để được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động bắt buộc phải có quyết định nghỉ việc hợp lệ và hoàn tất thủ tục chốt sổ BHXH. Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, hồ sơ sẽ không được giải quyết.

Lưu ý quan trọng cho HR

HR cần đặc biệt lưu ý việc hướng dẫn người lao động chốt sổ BHXH đúng thời hạn sau khi nghỉ việc. Việc chậm trễ hoặc sai sót trong hồ sơ có thể khiến người lao động mất quyền lợi, đồng thời ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp.

Quy định về BHXH một lần: Ai còn được rút từ năm 2026?

Áp dụng đối với người tham gia BHXH trước 01/07/2025

Từ năm 2026, chính sách BHXH một lần được phân loại rõ ràng theo thời điểm tham gia. Đối với nhóm người lao động đã tham gia BHXH trước ngày 01/07/2025, vẫn có thể làm thủ tục rút BHXH một lần nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Cụ thể, người lao động chưa đủ 20 năm đóng BHXH và sau 01 năm nghỉ việc không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện thì được quyền làm hồ sơ rút BHXH một lần.

Những vấn đề thường gặp khi làm hồ sơ BHXH một lần

Trong thực tế, nhiều hồ sơ BHXH một lần bị chậm hoặc bị trả về do sai lệch thông tin trên sổ BHXH, mất sổ gốc hoặc thiếu thời gian đóng. Những trường hợp này phải thực hiện thủ tục cấp lại sổ hoặc điều chỉnh thông tin, kéo dài thời gian giải quyết.

Đối với người lao động đang tạm trú khác tỉnh so với nơi đăng ký hộ khẩu hoặc nơi đóng BHXH, việc xác định đúng địa điểm nộp hồ sơ cũng rất quan trọng để tránh đi lại nhiều lần.

Vai trò của HR trong xử lý BHXH một lần

HR cần đóng vai trò tư vấn, hỗ trợ người lao động kiểm tra lại toàn bộ quá trình tham gia BHXH trước khi nghỉ việc, đặc biệt là các mốc thời gian, đơn vị đóng và tình trạng sổ BHXH. Việc này giúp giảm thiểu rủi ro và tránh khiếu nại phát sinh sau này.

Điều kiện hưởng chế độ thai sản từ năm 2026

Yêu cầu về thời gian đóng BHXH

Từ năm 2026, điều kiện hưởng chế độ thai sản được quy định rõ ràng hơn. Người lao động phải đóng tối thiểu 06 tháng BHXH trong vòng 12 tháng trước khi sinh con.

Quy định này không thay đổi về số tháng đóng, nhưng việc áp dụng được kiểm soát chặt chẽ hơn, đặc biệt đối với những trường hợp nghỉ việc trước khi sinh.

Trường hợp nghỉ việc trước khi sinh

Người lao động nữ nếu nghỉ việc trước khi sinh vẫn được hưởng chế độ thai sản, miễn là đáp ứng đủ điều kiện về thời gian đóng BHXH. Tuy nhiên, nếu nghỉ việc quá sớm dẫn đến không đủ 06 tháng đóng trong 12 tháng trước sinh, quyền lợi thai sản sẽ không được giải quyết.

Đây là điểm HR cần đặc biệt lưu ý khi tư vấn cho người lao động nữ có kế hoạch nghỉ việc trong thời gian mang thai.

Quyền lợi của lao động nam

Chế độ thai sản đối với lao động nam khi vợ sinh con vẫn được giữ nguyên, không có thay đổi so với quy định trước đây. Tuy nhiên, hồ sơ và thời hạn nộp vẫn cần được thực hiện đúng quy định để tránh bị từ chối.

Quy định mới về chế độ ốm đau

Hồ sơ hưởng chế độ ốm đau

Từ năm 2026, việc hưởng chế độ ốm đau được siết chặt về mặt hồ sơ. Người lao động cần có giấy ra viện hoặc giấy nghỉ hưởng BHXH đúng mẫu theo quy định của cơ quan BHXH. Các giấy tờ không đúng mẫu hoặc thiếu thông tin sẽ không có giá trị giải quyết.

Điều kiện không đi làm trong thời gian điều trị

Hồ sơ hợp lệ phải chứng minh người lao động thực tế không đi làm trong thời gian điều trị. Điều này đòi hỏi sự khớp đúng giữa giấy tờ y tế và bảng chấm công tại doanh nghiệp.

Trường hợp con ốm

Chế độ nghỉ chăm con ốm chỉ áp dụng khi con dưới 07 tuổi. HR cần kiểm tra kỹ độ tuổi của trẻ và thời gian nghỉ để đảm bảo hồ sơ hợp lệ.

Những lưu ý quan trọng cho HR trong giai đoạn chuyển tiếp 2026

Việc thay đổi chính sách BHXH đòi hỏi HR phải rà soát lại toàn bộ quy trình nghiệp vụ liên quan đến nghỉ việc, thai sản, ốm đau và chốt sổ BHXH. Các biểu mẫu, hướng dẫn nội bộ và quy trình xử lý cần được cập nhật kịp thời để tránh sai sót.

Bên cạnh đó, HR cũng cần chủ động truyền thông cho người lao động về các điều kiện mới, giúp họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, tránh tâm lý bị động khi phát sinh nhu cầu làm hồ sơ.

Kết luận

Những thay đổi về điều kiện hưởng các chế độ BHXH từ năm 2026 không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn tác động mạnh đến công tác quản trị nhân sự trong doanh nghiệp. Việc nắm chắc quy định mới, cập nhật quy trình và tư vấn đúng cho người lao động là trách nhiệm quan trọng của HR.

Trong bối cảnh pháp luật ngày càng siết chặt và minh bạch, HR không chỉ cần làm đúng mà còn phải làm sớm và làm chuẩn, để bảo vệ quyền lợi cho người lao động và giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp.